TIME Dergisi (USA) Kapak Konusu

TIME Dergisi (USA) / 4 Ekim 2010

RAH襤M. ANNEN. SEN.
Anne karn覺ndaki ilk 9 ay hayat覺n覺z覺n geri kalan覺n覺 nas覺l ekillendirir?

Kanser. Kalp hastal覺klar覺. Obezite. Depresyon. Bilim adamlar覺 art覺k yetikin sal覺覺n覺 doumdan 繹nceki 9 ay覺n izini s羹rerek kefedebiliyor.

Annie Murphy Paul
eviri: Derya Doru

Bizi biz yapan nedir? Neden baz覺 insanlar anksiyeteye, a覺r覺 kiloya ya da ast覺ma daha yatk覺nd覺r? Nas覺l oluyor da baz覺lar覺m覺z kalp krizine, diyabete ya da y羹ksek tansiyona daha meyilli oluyor?

Bu sorulara klasik bir dizi yan覺t mevcut. Genlerimizden dolay覺 b繹yleyiz: d繹llenmeyle miras ald覺覺m覺z DNA'lar. ocukluk deneyimlerimiz: Nas覺l yetitirildiimiz ve 繹zellikle 癟ok 繹nemli olan ilk 3 y覺l boyunca edindiklerimiz. Ya da yaam bi癟imimiz: nas覺l beslendiimiz, ne kadar egzersiz yapt覺覺m覺z.

Ancak pek 繹nemsemediiniz baka 繹nemli bir fakt繹r daha var: bir fet羹s olduunuz d繹nem. Ana rahminde ald覺覺n覺z besinlerin miktar覺 ve t羹r羹; gebelik s羹resince maruz kald覺覺n覺z kimyasallar, ila癟lar ve enfeksiyonlar; annenizin size hamileykenki sal覺k durumu, stres d羹zeyi ve ak覺l sal覺覺-t羹m bu fakt繹rler sizi bir bebek ve bir 癟ocuk olarak ekillendirmitir ve bug羹ne kadar da sizi etkilemeyi s羹rd羹r羹r.

Ceninsel k繹ken olarak bilinen bu alan覺n provokatif iddias覺, yaam覺m覺z覺n en 繹nemli periyodunu ina ediyor; kal覺c覺 bir ekilde beyin a覺n覺 ve kalp, karacier ve pankreas gibi organlar覺n ilevini etkiliyor. Uterusta maruz kald覺覺m覺z durumlar覺n; hastal覺klara yatk覺nl覺覺, arzular覺 (itah覺) ve metabolizmay覺, zeka d羹zeyini ve mizac覺 belirledii iddia ediliyor. Son 10 y覺l覺 ak覺n s羹redir kaynaklarda kanser, kardiyovask羹ler hastal覺klar, alerjiler, ast覺m, y羹ksek tansiyon, diyabet, obezite, ak覺l hastal覺klar覺nda - hatta kire癟lenme, osteoporoz ve bilisel d羹羹 gibi ileri yalarda g繹r羹len hastal覺klarda- cenin k繹kenine gidilerek referans verildiini bulabilirsiniz.

Doum 繹ncesinin etkisi g繹r羹羹 cenini gelitirmeye y繹nelik basit giriimleri an覺msatabilir: Annenin karn覺na Mozart dinletmek, vb. Asl覺nda uterusta devam eden ekillenme ve bi癟imlenme bundan daha i癟 organsald覺r ve 繹nemlidir. Hamile kad覺n覺n g羹n i癟erisinde yaad覺覺 癟ou ey -ald覺覺 nefes, yedii ve i癟tikleri, maruz kald覺覺 kimyasallar, hatta hissettii duygular- 癟eitli ekillerde ceniniyle payla覺l覺r. Cenin bu sunulanlar覺 bedeninde birletirir, dokusunun ve kan覺n覺n par癟as覺 haline getirir.

Fet羹s/Cenin s覺kl覺kla daha da fazlas覺n覺 yapar: anneden ald覺klar覺n覺 d覺 d羹nyadan gelen bilgi ve biyolojik veriler olarak iler. Fet羹s羹n uterusta ilgisini 癟eken Mozart'覺n Sihirli Fl羹t'羹 deil yaamsal durumuyla ilgili 癟ok daha kritik sorulara yan覺tlard覺r: Bolluk i癟indeki mi k覺tl覺k i癟indeki mi bir d羹nyaya gelecek? G羹venilir ve korunakl覺 olacak m覺 yoksa s羹rekli tehlike ve tehditlerle mi kar覺laacak? Uzun ve rahat bir hayat m覺 yoksa k覺sa ve eziyetli bir hayat m覺 yaayacak?

Ceninsel k繹ken arat覺rmalar覺 - sal覺k ve hastal覺klar覺n geliimsel k繹keni olarak da adland覺r覺l覺r- insanlar覺n niteliklerinin nereden geldii ve ne zaman gelimeye balad覺覺 hakk覺nda d羹羹nmek a癟覺s覺ndan devrim niteliinde bir giriimdir. Bu gebelii bilimsel keif alan覺na d繹n羹t羹rmektedir: Ulusal Sal覺k Kurumu ge癟en y覺l doum 繹ncesi konular覺n覺 inceleyecek 10 y覺l覺 amas覺 beklenen bir 癟al覺ma balatt覺. Bu ayr覺ca biyoloji d覺覺ndaki d羹羹n羹rlerin perspektiflerini de deitiriyor. rnein Nobel 繹d羹ll羹 ekonomist Amartya Sen bir toplumun sal覺覺 ve verimliliinde (羹retkenliinde) ceninsel k繹kenlerin 繹nemi hakk覺nda yaz覺lan bir makalenin yazarlar覺ndan biri: yaz覺s覺nda doum 繹ncesi d繹nemin zay覺f olmas覺n覺n, "yetikin d繹nemde baa bela olacak hastal覺klar覺n tohumunu ektiini" kaleme ald覺. Ve bu, rahmi, korunma i癟in hedef yaparken, doumdan 繹nce yap覺lacak m羹dahalelerle, obezite ve kalp hastal覺klar覺 gibi toplum sal覺覺n覺 tehdit eden hastal覺klarla m羹cadelede umudu art覺r覺yor.

Ceninsel K繹kenin Balang覺c覺
20 y覺l 繹nce David Barker ad覺ndaki bir 襤ngiliz doktor ilgin癟 bir kar覺l覺kl覺 ilikiyi (korelasyonu) fark etti: 襤ngiltere ve Galler'in en fakir b繹lgeleri, en y羹ksek kalp hastal覺klar覺 oran覺nda birinciydi. Bunun neden b繹yle olduunu merak etti, ne zaman kalp hastal覺覺n覺n zenginlikle-yerleik hayat ve zengin yiyecekle ilgili olduu san覺lm覺t覺? Arat覺rmaya karar verdi, 15 bin yetikin kiinin doduklar覺 kilolar覺 kar覺lat覺rd覺覺nda, -s覺kl覺kla gebelikte yetersiz beslenme kaynakl覺- d羹羹k kiloda doma ile orta yata kalp hastal覺覺na yakalanmas覺 aras覺nda beklenmeyen bir iliki kefetti. Yetersiz besin sonucuyla kar覺laan Barker, ceninin besinleri en 繹nemli organ覺 olan beynine al覺rken, v羹cudunun dier b繹l羹mlerine idareli besin harcad覺覺 - ve ileride bu bor癟lanman覺n zay覺f kalp eklinde geri geldii tahmininde bulundu.
Barker sonu癟lar覺 meslektalar覺yla paylat覺覺nda alay ve yuhalama ile kar覺land覺. "Kalp hastal覺klar覺n覺n hep genetik ya da yetikinlerin yaam bi癟imleriyle ilikili olduu san覺ld覺" diyen Barker, imdi 72 ya覺nda ve 襤ngiltere'deki Southampton niversitesi'nde ve Oregon Sal覺k ve Bilim niversitesi'nde profes繹r. "襤nsanlar rahim i癟indeki fet羹s羹n deneyimiyle bir eyler yap覺labilecei d羹羹ncesiyle alay ettiler." Barker binlerce kiiden doum kilosuyla kalp hastal覺覺 aras覺ndaki iliki i癟in kan覺t toplama konusunda 覺srar etti. Y覺llard覺r bu d羹羹nce Barker hipotezi (varsay覺m覺) olarak biliniyor.

Zaman i癟erisinde Barker'覺n g繹r羹羹n羹n aksi y繹n羹nde geliimler balad覺. Brigham ve Boston'da Kad覺nlar Hastanesi'nde epidemiyolojist olarak g繹rev alan Janet Rich-Edwards, Barker'覺n hipotezini 癟羹r羹tme maksad覺yla 癟al覺malara giriti. Rich-Edwards, "Mevcut risk fakt繹rlerinin gelien hastal覺klar覺n art覺覺n覺 belirlediine inand覺r覺ld覺m, bir ceninken olmu olan bir ey yok" diyor. Ancak Rich-Edwards ekliyor, "Verileriniz gibi akl覺n覺z覺 deitirecek baka bir ey yoktur. "Rich-Edwards, Hemire Sal覺k al覺malar覺'ndaki 120 binden fazla kay覺tl覺 hemirenin uzun soluklu arat覺rmas覺n覺n sonu癟lar覺n覺 analiz etti. Hatta hemirelerin yaam bi癟imlerini ve sosyo-ekonomik stat羹lerini dikkate ald覺覺nda dahi, d羹羹k kiloda doma ve kardiyovask羹ler hastal覺k riski ilikisinin olduu sav覺 salam bir ekilde yerini korudu. "O zamandan beri 20'den fazla benzer 癟al覺ma y羹r羹t羹ld羹. Bu, halk sal覺覺 alan覺ndaki en salam yinelenen (tekrarlanan ayn覺 deneyin) verilerinden biriydi."
Bilimi ele alan bir gazeteci olarak, ceninsel k繹kenle ilgili eyleri ilk duyduumda konu ilgimi 癟ekmiti. Ancak iki y覺l 繹nce alan覺 daha derinlemesine arat覺rmaya balad覺m, art覺k daha kiisel bir motivasyonum vard覺: Yeni hamileydim. n羹mdeki 9 ay boyunca yapt覺klar覺m覺n 癟ocuumun hayat覺n覺n geri kalan覺n覺 etkileyecei doruysa, daha fazlas覺n覺 bilmem gerekiyordu.
Tabi ki g羹n羹m羹zde hamile hi癟bir kad覺n bebeini nelerin etkilediini anlatan eylerden ka癟amaz. Doktordan, gazeteden, hamilelikle ilgili rehber kitaplardan g繹r羹r, duyar: Bunu ye, bunu i癟me, daima ihtiyatl覺 ol - asla stres yok gibi... Gebe anneler hamileliin 癟ok zor bir 9 ay olduu, su癟luluk duygusu ve keyiften mahrumiyet duygular覺 nedeniyle ho g繹r羹lmelidir ve bu arat覺rma da sorumluluklara yenisini eklemenin habercisiydi.
rendiklerimi kendi hamileliimde uygulad覺覺mda, ceninsel k繹kenler 羹zerine 癟ok farkl覺 bir perspektif gelitirdim. G繹r羹t羹羹m bilim adamlar覺 uyar覺larda bulunmaktan ziyade kefin cokusuyla doluydular ve keiflerinin olumlu bir fark yarataca覺 umudunu ta覺yorlard覺. Hamilelik boyunca her eyin k繹t羹 gidebilecei t羹r羹nde s繹ylemleri duymaya ainayd覺k fakat bu arat覺rmalar s覺kl覺kla ilerideki yaamdaki eyleri iyiletirecek rahmin i癟indeki ortam覺 ortaya 癟覺kar覺yordu.
 
Ceninsel Balar
Kalp hastal覺覺
D羹羹k kiloda doan bireylerin kalp hastal覺klar覺na yakalanma riski, normal kiloda doanlar覺nkinden daha fazlad覺r, besinsiz kalan cenin alabildii kadar besini beyne y繹neltmekte dolay覺s覺yla gelimekte olan kalp ise beslenme a癟覺s覺ndan yetersiz kal覺yor olabilir.
Obezite
Gebelik boyunca a覺r覺 kilo alan anneler daha a覺r bebekler dourmaya yatk覺nlar; ortada genetik durumdan daha baka bir iliki olabilir. Obezite ameliyat覺 sonras覺 gebelikten doan 癟ocuklar, ayn覺 annenin hala kilolu olan d繹neminde doan kardelerinden y羹zde 52 daha az obez olma ihtimaline sahipler.
Diyabet
D羹nyan覺n en y羹ksek Tip 2 diyabet oran覺na sahip Pima yerlileri 羹zerinde yap覺lan arat覺rma, diyabet hastas覺 annenin y羹ksek kan ekeri oran覺n覺n, ceninin metabolizmas覺n覺n bozulmas覺na ve diyabete yol a癟abildiini 繹ne s羹r羹yor.    


Davran覺覺 Deitirme G羹c羹
rnein ideal kiloyu koruma ihtimalini ele al覺n. Amerikal覺lar imdiye kadarki en a覺r kilolar覺ndalar, ve kilo alma yalar覺 hi癟 olmad覺覺 kadar erken yata bal覺yor. Obeziteye yatk覺nl覺k rahimde programlanm覺 olabilir mi? Harvard T覺p Okulu'ndaki arat覺rmac覺lar gebelik boyunca kad覺n覺n a覺r覺 kilo almas覺yla ilgili bir 癟ift arat覺rma y羹r羹tt羹ler, 癟覺kan sonu癟lardan biri bebein 3 ya itibariyle a覺r覺 kilolu olma riskinin daha y羹ksek olduunu g繹steriyordu. Dier sonu癟 ise bu ilikiyi 癟ocuun bulu 癟a覺nda kuruyordu. Gebelii s羹resince ortalama d羹zeyde kilo alan kad覺nlar覺n 癟ocuklar覺yla k覺yaslan覺nca, gebelikte a覺r覺 kilo alan kad覺nlar覺n 癟ocuklar覺 daha 癟ok obez oluyordu.

Tabi ki 癟ocuklar anneleriyle ayn覺 yeme al覺kanl覺klar覺na ya da obeziteye yatk覺nl覺a sebep olan ayn覺 genetik 繹zellie sahip olabilirler; kabahati y羹klemek i癟in doum 繹ncesi durumu nas覺l bilebiliriz? Uzmanlar anneleri obezken doan 癟ocuklarla, anneleri baar覺l覺 obezite ameliyat覺 ge癟irdikten sonra doan kardelerini k覺yaslad覺lar. Daha sonra doan 癟ocuklar, kardeleri gibi benzer genetik mirasa sahip oldular, ve (癟al覺malar g繹steriyor ki) farkl覺 rahim i癟i durumlar覺 deneyimleseler de benzer yeme al覺kanl覺lar覺na sahip oluyorlar. Pediatrics dergisinde 2006 tarihli bir arat覺rma yay覺nland覺, uzmanlar obezite ameliyat覺 sonras覺 gebelikten doan 癟ocuklar覺n, ayn覺 annenin hala kilolu olan d繹neminde doan kardelerinden y羹zde 52 daha az obez olma ihtimali olduunu buldular. Ayn覺 grup taraf覺ndan yap覺lan 2009 senesinde yay覺nlanan ikinci bir 癟al覺mada, anneleri kilo verdikten sonra doan 癟ocuklar覺n daha d羹羹k kiloda doduklar覺 ve obez olma ihtimallerinin kendilerinden b羹y羹k kardelerinden 3 kez daha zay覺f olduu sonucuna var覺ld覺.

New York'taki SUNY Downstate Medical Center'da cerrah ve hekim olarak 癟al覺an ve iki arat覺rmada da g繹rev alan Prof. John Kral, "Anneleri ya ald覺rma ameliyat覺 ge癟irdikten sonra gebe kal覺nan 癟ocuklar覺n v羹cutlar覺, ya ve karbonhidrat a癟覺s覺ndan, anneleri kiloluyken gebe kal覺nan kardelerinin v羹cutlar覺ndan daha sal覺kl覺 ekilde iliyor" diyor. Asl覺nda metabolizmalar覺 rahmin i癟erisindeyken normaldi - belki epigenetik modifikasyon olarak bilinen, genleri DNA'lar覺n etkisi olmadan etkileyen 癟evresel etki s羹reciyle oldu. Kral, obeziteye yatk覺nl覺k a癟覺s覺ndan, belki de rahim i癟indeki durumun, genlerin ya da ayn覺 yeme al覺kanl覺lar覺n覺n ge癟mesinden daha bile 繹nemli olabileceini s繹yl羹yor. Eer 繹yleyse, hamilelik 繹ncesi ve esnas覺nda kad覺nlara sal覺kl覺 kiloda kalmalar覺 i癟in yard覺m etmek, obeziteyi balamadan durdurmak i癟in en b羹y羹k umut olabilir.

Cenin k繹kenini arat覺rma bilimi ayr覺ca kal覺t覺mla ge癟en 繹zelliklerin hastal覺klar a癟覺s覺ndan ka癟覺n覺lmaz son olduu inanc覺ndaki kiiler i癟in de bir umut 覺覺覺, t覺pk覺 d羹nyan覺n en y羹ksek Tip 2 diyabet oran覺na sahip Arizona'da Gila Nehri'ndeki Pima yerlileri gibi. Pimalar aras覺nda diyabetin b羹y羹k tesad羹f olduu konusunda 羹phe 癟ok az, ve genel olarak Amerika Yerlileri (K覺z覺lderililer) aras覺nda 繹nemli genetik bir unsur var. Ancak 1965'ten beri geni bir Pima yerlileri grubunu izleyen 癟al覺mada yeni bir arat覺rma g繹steriyor ki baka bir etki daha var: doum 繹ncesi deneyim. Gebelik boyunca diyabetik bir kad覺n覺n y羹ksek kan ekerinin, ceninin metabolizmas覺n覺n geliimini bozmakta olduu, diyabete ve obeziteye zemin haz覺rlad覺覺 g繹r羹l羹yor.

Denver'da Colorado niversitesi'nde Epidemiyoloji Do癟. Doktoru olan ve 癟al覺mada g繹rev alan Dana Dabelea, anne taraf覺ndan rahimde diyabete maruz kal覺nmas覺 nedeniyle son 30 y覺l覺 ak覺n s羹rede Pima 癟ocuklar覺 aras覺nda Tip 2 diyabette en y羹ksek art覺覺n g繹zlemlendiini, bunun hastal覺覺n ulusal olarak artt覺覺n覺 alarm vermede 繹nemli bir fakt繹r olabileceini a癟覺klad覺. Bu bir o kadar m羹dahale i癟in de bir kap覺 a癟覺yor. Dabelea, "Eer diyabetik kad覺nlar覺n hamilelik s羹resince kan ekerini youn bir ekilde kontrol edersek, diyabetin gelimeye devam ettii 癟ocuk say覺s覺n覺 ger癟ekten aa覺 癟ekebiliriz" diyor.

Las Vegas'ta Nevada niversitesi'nde medikal antropolog olarak g繹rev alan Daniel Benyshek, daha da 繹tesi hastal覺kta gebelik fakt繹rlerinin rol羹n羹 bilmenin bireysel davran覺lar覺 deitirebileceini a癟覺kl覺yor. Arizona'n覺n Yerli Amerikan kabilelerinden kiilerle g繹r羹en Benyshek, diyabetin genetik yazg覺 olduuna inananlar覺n, hastal覺kla ilgili kaderci tav覺r sergileme eiliminde olduklar覺 sonucuna vard覺. Benyshek diyabetin ceninsel k繹kenleriyle ilgili bulgular覺n覺 kabile 羹yeleriyle paylat覺覺nda ise farkl覺 bir reaksiyonla kar覺lat覺覺n覺 belirterek, "Gebelik s羹resince yap覺lacak baz覺 basit deiikliklerin ileride 癟ocuklar覺n diyabete yakalanma riskini d羹羹rebilecei d羹羹ncesi daha umut verici ve sorumluluk almay覺 tevik etmekte" diyor. "Bilhassa gen癟 kad覺nlar gebelikte yap覺lacak m羹dahalelerle diyabet d繹ng羹s羹n羹 k覺rma d羹羹ncesinde hevesliler. Diyet denedim, egzersiz yapmay覺 denedim ama devam ettiremedim. Ancak, eer bebeime sal覺kl覺 yaam ans覺 doacaksa bunu 9 ay i癟in yapabilirim' diyorlar."

Havan覺n Etkisi
Frederica Perera'n覺n New York'un debelenmekte olan baz覺 yerlerinde 癟ocuklara vermeye 癟al覺t覺覺 ey daha sal覺kl覺 bir yaam ans覺. Columbia niversitesi ocuklar覺n evre Sal覺覺 Merkezi Direkt繹r羹 Perera, yetikinlerde 癟evresel etkilere maruz kalma ve kanser 羹zerine 癟al覺ma y羹r羹t羹rken, hava kirliliinin fet羹s 羹zerindeki etkileriyle 30 y覺l覺 ak覺n bir s羹re 繹nce ilgilenmeye balad覺. Perera, "al覺mamda yetikinlerle k覺yaslamak i癟in, kirlilikten hi癟 etkilenmemi kontrol denekleri ar覺yordum" diyor. Bunun i癟in yeni domu bebekleri kullanmak akl覺na geldi, ancak analiz edilmesi i癟in laboratuvara g繹nderdii g繹bek ba覺 ve plasentaya ait doku 繹rneklerinin sonu癟lar覺n覺 ald覺覺nda bir hata olduundan emindi. Perera, "ok ge癟irdim. Bu 繹rnekler zaten bal覺 ba覺na kirlenmenin bir kan覺t覺yd覺" diyor.

Bunun 羹zerine Perera ve dierleri taraf覺ndan yap覺lan arat覺rmalar; gebelik boyunca trafik kaynakl覺 hava kirliliine maruz kalma ile premat羹re doum, d羹羹k kiloda doma ve kalp kusurlar覺n覺 da i癟eren doumla ilgili olumsuz sonu癟lar aras覺nda ba kurdular. Perera en 癟arp覺c覺 癟al覺mas覺n覺 1998 y覺l覺nda y羹r羹tt羹; 500'den fazla hamile kad覺n ayn覺 siyah s覺rt 癟antas覺 takarak Manhattan ve G羹ney Bronx'ta sabah saatlerinde iki g羹nl羹羹ne y羹r羹y羹e 癟覺kt覺lar. Her 癟antan覺n i癟erisinde polisilik aromatik hidrokarbon (PAH), bir 癟eit ara癟lar覺n egzozlar覺ndan yay覺lan kirletici madde, ve halihaz覺rdaki sigara ve fabrika bacalar覺ndan 癟覺kan dumanlar覺n seviyesini s羹rekli 繹l癟en hava monit繹r羹 bulunuyordu.

G繹zlemler kad覺nlar覺n t羹m羹n羹n hamilelikleri boyunca PAH'lara maruz kald覺覺n覺 ortaya 癟覺kard覺. Bebekler doduktan sonra bebeklerin g繹bek ba覺ndan yap覺lan analizler, y羹zde 40'覺nda PAH'lar覺n 癟繹z羹m羹 zor DNA hasarlar覺na - artan kanser riskiyle balant覺l覺 hasarlara- yol a癟t覺覺n覺 g繹sterdi. Daha da 繹tesi analizlerde, doum 繹ncesinde y羹ksek d羹zeyde PAH'lara maruz kal覺nmas覺n覺n, 3 ya覺nda bilisel olarak ertelemenin iki kattan daha fazla olduu, okul performanslar覺n覺n d羹羹k olduu, 5 ya覺nda IQ testlerinde rahimdeyken daha az d羹zeyde PAH'lara maruz kalan 癟ocuklardan daha d羹羹k puan ald覺klar覺 sonu癟lar覺 elde edildi.

Bunun gibi arat覺rmalar bilim adamlar覺n覺 繹zellikle 癟evre kirlilii hususunda savunmas覺z, etkiye a癟覺k topluluklar覺n listesini geniletme konusunda harekete ge癟irdi. Perera, "Yal覺lar ve ast覺m hastalar覺 i癟in endieleniyorduk. imdiyse anne karn覺ndaki bebekler i癟in" diyerek, 癟evredeki toksinleri 繹l癟羹lebilir oranda azaltma 癟abas覺 i癟inde olduklar覺n覺 belirtiyor ve ekliyor, "al覺malar覺 y羹r羹tt羹羹m羹z d繹nem i癟erisindeki y覺llarda, New York'taki otob羹sler temiz teknolojiye ge癟i yapt覺 ve dizel otob羹s ve kamyonlar覺n bota 癟al覺malar覺na k覺s覺tlamalar getirildi. Sonu癟 olarak, hamile kad覺nlar覺n kan覺ndaki kirlilik seviyesinde d羹羹 g繹rd羹k, yani b繹ylece bebekleri de bunlarla daha az kar覺laacak."

Stres Kaynaklar覺
Ceninsel k繹ken arat覺rmalar覺n覺n en u癟 noktas覺 olarak, bilim adamlar覺 rahim i癟indeki artlar覺n sadece fiziki sal覺覺m覺z覺 deil zeka, miza癟 hatta ruh sal覺覺m覺z覺 bile etkilemesi olas覺l覺覺n覺 arat覺r覺yor. Sonu癟lar g繹steriyor ki, 繹rnein gebeliinde a癟l覺kla ya da 癟ok youn stresle kar覺 kar覺ya kalm覺 kad覺nlar覺n 癟ocuklar覺n覺n izofreni olma riski daha y羹ksek.
izofreni bir癟ok muhtemel nedenleri olan karma覺k bir hastal覺k. Ancak in'in Anhui Eyaleti'ndeki 30 y覺ll覺k vaka kay覺tlar覺na dayanan bir 癟al覺ma, doum 繹ncesi fakt繹rlerin hastal覺kta rol羹 olabileceini g羹癟l羹 bir ekilde g繹steriyor. 20. yy. ortalar覺nda b繹lge halk覺, Mao Zedong'un felaket getiren modernizasyon kampanyas覺 'B羹y羹k At覺l覺m'覺n elik ettii k覺tl覺k boyunca 癟ok ciddi bir a癟l覺kla kar覺 kar覺ya kald覺. K覺tl覺ktan muzdarip kad覺nlardan doanlarda, normal gebelikte doanlardan iki kat daha fazla izofrenin gelimesi olas覺l覺覺 bulundu. Bunun gibi 1964-1976 y覺llar覺 aras覺nda Kud羹s'te doan 88 binden fazla kiinin sal覺k kayd覺 癟al覺mas覺, 1967 Haziran'覺nda -Arap-襤srail 6 G羹n Sava覺'n覺n olduu d繹nem- gebeliinin ikinci ay覺nda olan kad覺nlar覺n 癟ocuklar覺n覺n izofren geliiminin kayda deer bi癟imde daha fazla olduunu g繹sterdi.

Columbia niversitesi Psikiyatri Do癟. Doktoru Catherine Monk hatta daha a覺rt覺c覺 bir ekilde, gebe kad覺n覺n akli/ruh durumunun bebein psiesini (nefsini/ruhunu) ekillendirebileceini ileri s羹rd羹. Monk, "Arat覺rmalar g繹steriyor ki doum 繹ncesi bile, annenin ruh hali 癟ocuk geliimini etkileyebilir. Gebelikteki ruh hali fet羹se ge癟ebilir mi? Eer 繹yleyse bu nas覺l bir ge癟itir? Ve baz覺 ruh halleri ceninin geliimini nas覺l etkiliyor? Bunlar yan覺t bulmas覺 gereken yeni sorular. Hala ceninden nas覺l yan覺t alabileceimizi 癟繹zmeye 癟al覺覺yoruz" diyor.

Asl覺nda Monk ve meslektalar覺, bebei masaya yat覺rmaktan daha 繹te yol alm覺lar. Laboratuvar ortam覺nda depresyondaki ve anksiyete halindeki hamile kad覺nlar ile normal ruh halindeki hamile kad覺nlar覺 solunum, kalp at覺 h覺z覺, kan bas覺nc覺 ve sinir sistemi uyar覺mlar覺n覺 ve ayn覺 zamanda fet羹slerin de hareketlerini ve kalp at覺 h覺z覺n覺 繹l癟mek amac覺yla cihazlara balayan Monk ve 癟al覺ma arkadalar覺, daha sonra onlara zihinsel egzersizler uyguluyor. T羹m kad覺nlar覺n testlere psikolojik stres belirtileri verdii ancak yaln覺zca depresyon ya da anksiyete halindeki kad覺nlar覺n fet羹slerinin kendi rahats覺zl覺klar覺n覺 sergiledikleri g繹zleniyor.

"Bu fark, bu bebeklerin strese imdiden daha hassas olduklar覺 fikrini veriyor" diyen Monk ekliyor: "Belki bu, anne babadan ge癟en genetik yatk覺nl覺覺n sonucudur. Ya da ceninlerin sinir sistemi zaten annelerinin duygusal durumlar覺 taraf覺ndan ekillendirildii i癟in bu b繹yle olabilir. "Kad覺nlar覺n kalp at覺 h覺z覺 ve kan bas覺nc覺n覺n ya da stres hormonu d羹zeylerinin rahmin i癟indeki ortamda 9 ayl覺k gebelik d繹nemi 羹zerinde etkisi olabildiini a癟覺klayan Monk, kiinin ilk ortam覺n覺n etkilendiini dolay覺s覺yla da geliiminin ekillendiini belirtiyor.
Monk'un fet羹sler aras覺nda bulduu farkl覺l覺klar覺n doumdan sonra da s羹recei g繹z羹k羹yor. Kalp at覺 h覺z覺 gibi temel psikolojik ablonlar覺n miza癟taki daha genel farkl覺l覺klarla ilikili olduunu s繹yleyen Monk ekliyor: "Miza癟 癟eitliliklerinin k繹keni rahme kadar gidebilir."

Gebe kad覺n覺n duygusal durumunun daha sonra bebeinin zihinsel hastal覺klara kar覺 duyarl覺l覺覺n覺 etkilemesi bile olay olabilir. Monk, "Baz覺 kiilerin depresyon ve anksiyete gibi durumlara genetik yatk覺nl覺覺 olduunu biliyoruz. Ve biliyoruz ki akli dengesi bozuk anne-babalar taraf覺ndan yetitirilen bebeklerin zihinsel hastal覺k riski artabiliyor. Belki de rahim i癟i ortam ailelerde zihinsel hastal覺klar覺n ge癟mesinde 羹癟羹nc羹 bir yoldur. Bu tip bir arat覺rma kim olmaya balad覺覺m覺z balang覺癟 zaman覺na geri g繹t羹r羹yor" diyor.

Ak覺l Sal覺覺n覺n K繹kleri
izofreni
al覺malar gebelik d繹nemi stresli ya da a癟l覺kla ge癟en kad覺nlar覺n dourduklar覺 bebeklerin gen癟 erikin d繹nemlerine geldiklerinde, gebelii daha sakin ge癟enlerinkinden daha fazla izofreni olabileceini 繹ne s羹r羹yor. Annenin yetersiz beslenmesi hastal覺klara neden olarak sinirsel geliimi hasara uratabiliyor.
Depresyon
Arat覺rmalar depresyonlu kad覺nlardan doan bebekler aras覺nda premat羹re ve d羹羹k kiloda doma oran覺n覺n y羹ksek olduunu g繹sterdi. Bilim adamlar覺 ayn覺 zamanda annenin ruhsal durumuyla fet羹s羹n strese duyarl覺l覺覺 aras覺ndaki muhtemel ilikiyi, hatta belki doumdan sonraki mizac覺 kefediyor.


Devam Eden Arat覺rmalar

ULUSAL OCUK ALIMALARI
nationalchildrensstudy.gov
Hamile kad覺nlar, doum 繹ncesinden 21 ya覺na kadar 100 bin ABD'li 癟ocuk 羹zerinde yap覺lacak arat覺rmaya 2009 senesinde kaydolmaya balad覺lar.

V襤VA PROJES襤
dacp.org/viva
Arat覺rmac覺lar 10 y覺l覺 ak覺n s羹redir Boston b繹lgesinden 2 binden fazla 癟ocuu cenin olduklar覺 d繹nemden beri izlediler.

KOLOMB襤YA EVRESEL OCUK SALII MERKEZ襤
cumc.columbia.edu/dept/mailman/ccceh
Arat覺rma merkezi doum 繹ncesinde maruz kal覺nan 癟evre kirliliinin etkileri 羹zerine 癟al覺覺yor.

Gelecee D繹n羹

Harvard niversitesi Halk Sal覺覺'nda profes繹r olan Matthew Gillman, 10 y覺l 繹nce Viva Projesi'ne - Boston b繹lgesinden 2 binden fazla 癟ocuun cenin olduklar覺 d繹nemden beri izlendii 癟al覺ma- balad覺覺nda, 癟ocuklukta yaananlar覺n daha sonra sal覺k 羹zerindeki etkilerini incelemeyi istediini biliyordu. Gillman, "Ancak David Barker'覺n arat覺rmas覺 beni merakland覺rmaya balad覺: Bu deneyimler tam olarak ne zaman balar? Bunlar覺n doumdan 繹nce balad覺覺n覺 d羹羹nmeye balad覺m, e o zaman 癟al覺mam da doumdan 繹ncesi olmal覺yd覺" diyor. Proje daha imdiden ast覺m, alerji, obezite ve kalp hastal覺klar覺n覺n ve bunun yan覺 s覺ra beyin geliiminde gebelik d繹nemi etkilerinin ceninsel k繹kenlerini ayd覺nl覺a kavuturmaya balad覺.

Bu konuda daha ayd覺nl覺a kavuacak 癟ok ey var. Bu sene Ulusal ocuk Arat覺rmalar覺'n覺n, sal覺覺n ve hastal覺覺n geliimsel k繹kenlerini meydana 癟覺karmak i癟in 癟al覺t覺覺, devletin de fon salad覺覺 b羹y羹k projesine 100 bin hamile kad覺n kay覺t yapt覺rd覺. Arat覺rmac覺lar kad覺nlarla g繹r羹erek hamilelik s羹resince davran覺lar覺 hakk覺nda bilgi al覺yor; sa癟, kan, t羹k羹r羹k ve idrar 繹rnekleri al覺yor; ve evlerindeki su ve tozlar覺 test ediyor. Kad覺nlar ve 癟ocuklar覺, 癟ocuklar 21 ya覺na gelene kadar izlenecek, premat羹re ve kusurlu doum nedenlerine ilikin 癟al覺madan ilk sonu癟lar覺n 2012'de al覺nmas覺 bekleniyor.

Arat覺rman覺n bir dier k覺sm覺 da hastal覺klar覺 繹nleme amac覺yla m羹dahaleleri gelitirmek. Oregon Devlet niversitesi Linus Pauling Enstit羹s羹'n羹n ba arat覺rmac覺s覺 David Williams, gebelik s羹resince al覺nan baz覺 maddelerin bebei hastal覺klardan koruyarak uzun yaam覺 salayabilmesini test ediyor. Williams'覺n 癟al覺malar覺nda, gebelikleri boyunca lahana ve brokoli gibi sebzelerden elde edilen bir bitki kimyasal (fitokimyasal) yutan farelerin yavrular覺n覺n, bir kanserojene maruz kal覺nmas覺na ramen 癟ok daha az kanser olduu g繹r羹ld羹. William'覺n deneyindeki yavru fareler s羹tten kesildikten sonra bu koruyucu kimyasallarla bir daha hi癟 kar覺lamad覺lar, hatta maruz kalmalar覺 onlar覺 olgunlukta kanserden korudu. Williams bir g羹n, gebe kad覺nlara diyet takviyesi re癟etesi yaz覺larak 癟ocuklar覺n gelecekte kanserden korunaca覺n覺 繹ng繹r羹yor. Williams "Bu bilim kurgu deil. Bence bunun ba覺nday覺z" diyor.

Ceninsel k繹ken arat覺rmalar覺ndan toplanan bilgiler bizler i癟in de faydal覺 olabilir. Harvard T覺p Okulu'nda Do癟. Dr. olan ve Joslin Diyabet Merkezi'nde 癟al覺an Mary-Elizabeth Patti, "Yetikin hastalar覺ma her zaman doduklar覺 kilolar覺n覺 sorar覺m. ounlukla hastalar bu soruya a覺r覺rlar, kendilerinin u anki yaam bi癟imlerini soraca覺m覺 san覺rlar. Ancak biliyoruz ki d羹羹k kiloda doan bebeklerin yetikinliklerinde eker hastas覺 olma riski daha y羹ksek, o y羹zden bunu bilmek hastalar覺n durumuyla ilgili daha net bilgi sal覺yor" diyor. Patti hastalar覺n doduklar覺 kilo bilgisinin, nas覺l iyiletirme 癟al覺malar覺na d繹n羹t羹r羹lebileceini arat覺r覺yor.

Bu ihtimaller garip ve a覺rt覺c覺 g繹r羹nebilir, 繹te yandan bizim kendi yetikinliimiz hakk覺ndaki her eyi 癟ocukluumuzdaki deneyimlerimize bor癟lu olduumuz d羹羹ncesi bir zamanlar sa癟ma da g繹r羹lm羹t羹 -ilk Sigmund Freud bu oluum y覺llar覺na dikkatimizi 癟ekmiti. Zamanla ve kan覺tlarla, sal覺覺m覺z覺n ve iyi olmam覺z覺n gebelik boyunca belirlendii fikri de daha mant覺kl覺 g繹r羹lebilir. Belki ilk fotoraf kareleri hastanedeki doum sepetleri yerine rahimde 癟ekilen 癟ocuklar覺m覺z, ceninsel k繹ken d羹羹ncesini hi癟bir ekilde tuhaf bulmayacaklar.

Benim i癟in, 9 ay karn覺mdaki bebek imdi sar覺覺n Gus ad覺nda emekleyen bir 癟ocuk. Onun kendine has 繹zellikleri nereden geldi? G羹癟l羹 m羹 hastal覺kl覺 m覺, hareketli mi sakin mi olacak? Gelecei nas覺l olacak? T羹m bunlar ebeveynlerin 癟ocuklar覺 i癟in uzun uzun d羹羹n羹p ta覺nd覺klar覺 sorular. Daha da 繹tesi, yan覺tlar rahmin i癟inde bulunacak gibi g繹r羹n羹yor.

 

KAYNAK:
http://healthland.time.com/2010/09/24/how-the-first-nine-months-shape-the-rest-of-your-life/
http://www.time.com/time/health/article/0,8599,2020815,00.html