Uyku Bozukluklar覺

G羹ne Gazetesi - 8 Nisan 1990

Do癟ent Doktor Nusret KAYA bir psikiyatrist. Ak覺l ve sinir hastal覺klar覺 uzman覺. Fakat 癟ok uzun s羹reden beri 繹zel muayenehanesinde uyku bozukluklar覺 ve horlama konusunda saalt覺mla ura覺yor. Kaya'n覺n bir 繹zellii de t覺p dilinde Uyku Apn繹s羹 Sendromu olarak bilinen (uyku s覺ras覺nda nefes kesilmeleri) bir hastal覺覺n tedavisinde bulduu yeni bir y繹ntemle d羹nya t覺p literat羹r羹ne ge癟mesi. Dr. Nusret Kaya ile bu hafta sand覺覺m覺zdan 癟ok daha yayg覺n bir hastal覺k belirtisi olan uyku bozukluklar覺 羹zerine konutuk.

- Say覺n Nusret Kaya, uykusuzluk ne 繹l癟羹de yayg覺n bir hastal覺k?

Uyku bozukluklar覺n覺 eer basit uykusuzluk olarak ele al覺rsak 癟ok yayg覺nd覺r. imdi basit uykusuzlukta bir-iki kerenin bir sak覺ncas覺 yoktur. Ama 羹st羹ste olmas覺 tedaviyi icabettirir. 羹nk羹 uykuya dalamamak, yeterli uyku salayamamak bir s羹r羹 sorunun ortaya 癟覺kmas覺na yol a癟ar.

- Uykusuzluun nedenleri saptand覺 m覺 efendim?

Hep basit uykusuzluktan s繹z ediyorsak bunun bal覺ca nedeni stres fakt繹rleridir. Stres organizmada bir gerginlie neden olur. 襤te bu gerginlik uykusuzluun ba nedenidir. Birtak覺m ila癟lar da, eer yat覺t覺r覺c覺 dediimiz, gevetici dediimiz s覺n覺ftansa al覺kanl覺k yapar. O halde al覺kanl覺k yap覺c覺 bir ila癟la doal uykuyu salamaya 癟al覺mak bir yerde yanl覺l覺kt覺r. Biz basit uykusuzluu ila癟s覺z tedaviden yanay覺z. Stres fakt繹rlerini elimine etmeye 癟al覺覺yoruz. Dediim gibi, basit uykusuzluun 繹tesinde daha karma覺k durumlar s繹zkonusu deilse.

- Neler s繹zkonusu olabilir?

imdi efendim; uykunun kendine ait birtak覺m rahats覺zl覺klar覺n ba覺nda depresyon gelir. Bu bazen a癟覺kt覺r, bazen de maskelenmitir. Kii 癟ou zaman depresyon i癟inde olduunun bilincinde olmaz. Bunu 癟eitli ekillerde maskeler. Bunlar aras覺nda arabesk dinleyip, rak覺 i癟mek de olabilir, gidip ma癟larda hakeme ba覺rmak eklinde de ortaya 癟覺kabilir. Hatta biraz derine inersek, genetik fakt繹rler de rol oynayabilir. Bunlar hep iin nas覺l ortaya 癟覺kt覺覺. Depresyonun neden ortaya 癟覺kt覺覺na gelince, bunun da as覺l nedeni uuralt覺 su癟luluklard覺r.

- Yani fark覺nda olmad覺覺m覺z su癟luluklar?

uuralt覺nda duymu olduumuz su癟luluu biz depressif karakter olarak oluturuyoruz. Depresyonlar覺n uuralt覺 bozukluklardan meydana geldii bilimseldir. Bizim toplumumuzda uuralt覺 su癟luluklar neden daha fazlad覺r'a gelince, 癟羹nk羹 bizde bir 癟ocuun ebeveynleri ile ayn覺 yatakta yatmas覺, kardeleriyle, yak覺n akrabalar覺yla ayn覺 yatakta yatmas覺, dier toplumlardan 癟ok daha fazla yayg覺nd覺r.

- Ne oluyor ayn覺 yatakta yat覺nca?

u oluyor; uuralt覺 su癟luluk dediimiz zaman uuralt覺nda birtak覺m g羹d羹lerin, yandaki objeye aktar覺lmas覺 s繹zkonusudur. Ayn覺 yatakta yatan bir 癟ocuk, kardei veya ebeveyni ile, uykuda alt beyinle bir ilikiye girer. Uykuda 羹st beyin, yani korteks devre d覺覺d覺r. Alt beyin b羹t羹n g羹c羹yle ortaya 癟覺kar. B羹t羹n g羹d羹ler ortadad覺r. O g羹d羹lerin i癟inde agresivite, yemek, i癟mek, sald覺rganl覺k, hayat覺 koruma gibi i癟g羹d羹lerin yan覺nda seks i癟g羹d羹leri de vard覺r. st beyin yandakinin anne, baba veya kardei olduunu bilir. Uykuda 羹st beyin devre d覺覺 kal覺nca, alt beyin b羹t羹n bunlar覺 bilmez. 襤癟g羹d羹lerini, seks羹el g羹d羹leri yandaki v羹cuda yayar. Onun kokusu, usu busu alt beyinde izler b覺rak覺r. 襤te su癟luluk duygusu buradan doar. Depressif karakterin uuralt覺 su癟lulua sebep olduu uykusuzluklar bunlard覺r.

- Bu sorunu nas覺l 癟繹z羹yorsunuz?

Depresyon dediimiz zaman bir anti-depressif tedavi, yani ila癟la tedavi ie yar覺yor. 羹nk羹 anti-depressif ila癟lar bir s羹re sonra direkt olarak depresyonu ortadan kald覺r覺yor. Nas覺l antibiyotik mikrobu 繹ld羹r羹yorsa, anti-depressan da depresyonu 繹ld羹r羹yor. Ama uuralt覺 su癟luluun yaratt覺覺 depresyonlarda sadece ila癟 yeterli deil. uuralt覺n覺n analizinin de yap覺lmas覺 art.

- Sizin ilgilendiiniz bir konu da horlamalar. Horlama ile uykusuzluun bir ilikisi var m覺?

繹yle var; horlamak uykuyu fazlalat覺ran bir uyku rahats覺zl覺覺d覺r. Ayr覺ca a覺r覺 horlayan kiilerin %50'sinde uyku apn繹s羹 dediimiz uyku esnas覺nda nefes kesilmeleri periyodlar覺 yaan覺r. 10 saniyeden fazla s羹rm羹 olan nefes kesilmeleri uyku apn繹s羹d羹r ve 8 saatlik uyku s羹resince 10 saniyeyi ge癟en apn繹 say覺s覺 30'dan fazla olan kii uyku apn繹s羹 sendromu hastas覺 olarak isimlendirilir.

- Ne oluyor bu hastalara?

Nefes kesilmeleri nedeniyle kanda oksijen y羹zdesi d羹er. Kandaki oksijen y羹zdesinin d羹mesi beyin ve kalp gibi oksijene 癟ok hassas birtak覺m organlar覺n erken bozulmas覺 demektir. Gene d覺 kaynakl覺 bilgilere g繹re, uyku apn繹s羹 hastalar覺n覺n ortalama 繹mr羹n羹n 10-15 y覺l kadar k覺sald覺覺 anla覺lm覺t覺r. Ayr覺ca yatakta 繹l羹mler s繹zkonusudur.

- Sizin bu konuda uluslararas覺 t覺p literat羹r羹ne ge癟mi bir buluunuz var. Bunu a癟覺klar m覺s覺n覺z?

ABD'de uyku bozukluklar覺 konusunda master yapt覺覺m zaman, uyku apn繹s羹 hastalar覺 geliyor ve tadavi ediliyorlard覺. Bu tedavi belliydi. Hastan覺n g覺rtla覺na bir delik a癟覺p, nefes kesilmelerinin 繹n羹ne ge癟mek.
Bu arada benim kafama 繹yle bir soru tak覺ld覺; madem ki bu delik sorunu 癟繹z羹yor, o halde 繹yle bir pataloji olmal覺 ki genizle a覺z aras覺nda; g繹zden ka癟m覺 bir nokta. Ben br kulak-burun-boaz uzman覺 gibi anatomiyi inceledim. Ortaya iki tane 繹nemli anatomik teekk羹l 癟覺kt覺. Bunlardan biri troid k覺k覺rdak ki, halk aras覺nda adem elmas覺 diye bilinir, ikincisi hyoid kemiidir ki, halk aras覺nda dil kemii olarak bilinir.
Ben bu kemik 羹zerinde 癟al覺malar覺m覺 younlat覺rd覺m ve uzun incelemeler sonucu g繹rd羹m ki, bu kemik insandan insana yap覺 farkl覺l覺klar覺 g繹steriyor. Kiminde daha dar, kiminde daha geni, kiminde 繹yle, kiminde b繹yle. Benim dayand覺覺m teori uydu: Hyoid kemii uykuda geveyen kaslar 羹zerinde bir bas覺n癟 yap覺yor. Bas覺n癟 azal覺nca horlamalara, bas覺n癟 癟oal覺nca t覺kanmalara yol a癟覺yor. O halde ne yapmal覺?

- Ne yapt覺n覺z?

Bu kemii ameliyat ettik. Bir estetik cerrah覺n yard覺m覺yla uyku apn繹s羹 olduu bir bilimsel kongre s覺ras覺nda saptanm覺 hastan覺n hyoid kemiini ortas覺ndan a癟arak apn繹y羹 iyiletirdik. Bu hasta hala ya覺yor ve yine ayn覺 bilimsel kongrede adam覺n iyiletiini de ispatlad覺k.

- T羹rkiye'de oluyor bunlar deil mi?

Tabii. Ama, daha sonra ben Amerika'da Stanford niversitesi'ne gittim ve bir konferansta konuyu ilgili uzmanlara a癟覺klad覺m.

- Bu daha 繹nce hi癟 yap覺lmam覺 m覺yd覺?

Hay覺r hi癟 yap覺lmam覺. Sonra ilgin癟 gelimeler oldu. Benden habersiz olarak o sene yap覺lan 1984 D羹nya Uyku Kongresi'nde benim ismim verilerek bu arat覺rma tebli edilmi. B繹ylece bilimsel yay覺nlara ge癟ti. Index Medicus'un da kabul etmesiyle b羹t羹n d羹nya taraf覺ndan kabul edildi. Yay覺nlardan sonra birtak覺m 羹niversiteler 癟ok ilgilendiler. Ben de hepsine uygulamalar覺m覺 anlatan raporlar覺m覺 g繹nderdim.

- Peki doktor bey, bu hastal覺klar d覺覺nda basit uykusuzluk 癟eken insanlara ne gibi 繹nerilerde bulunuyorsunuz bi uzman olarak?

Bunlar aa覺 yukar覺 biliniyor. Stres giderici tavsiyeler bata geliyor tabii. Bunun d覺覺nda uyku ka癟覺rd覺覺n覺 kesinlikle bildiimiz materyalleri; 癟ay, kahve, sigara ve alkol羹 yasakl覺yoruz.